پارچه غواصی (Scuba Fabric) در دهه گذشته از انحصار لباسهای ورزشی خارج شد و با قدرتی عجیب به صحنه فشن شوهای پاریس و میلان راه پیدا کرد. اما چرا لباسهای غواصی برندهای معتبر با آنچه در کارگاههای کوچک تولید میشود، از نظر ایستایی و تمیزی دوخت متفاوت است؟ راز این تفاوت در استفاده حرفهای پارچه غواصی نهفته است. کار با این پارچه ضخیم، ارتجاعی و لغزنده، نیازمند دانش مهندسی نساجی و تسلط بر تکنیکهای خاص دوخت است.
تبدیل کردن پارچه غواصی به یک اثر هنری، فراتر از یک دوخت ساده زیگزاگ است. ما در مجموعه فراپارچه به عنوان مرجع تخصصی پارچه، قصد داریم در این مقاله پرده از رازهای تولیدکنندگان بزرگ برداریم. اگر طراح لباس هستید یا تولیدی پوشاک دارید و میخواهید سطح کار خود را از “معمولی” به “حرفهای” و “صادراتی” ارتقا دهید، این مطلب تخصصیترین راهنمایی است که میتوانید پیدا کنید.
۱. مهندسی الگو و محاسبه آزادی منفی (Negative Ease)
در خیاطی سنتی، ما معمولاً مقداری “آزادی” به الگو میدهیم تا لباس جذب بدن نشود. اما در استفاده حرفهای پارچه غواصی، قاعده بازی برعکس است.
-
آزادی منفی چیست؟ از آنجا که پارچه غواصی خاصیت کشسانی بالایی (High Stretch) دارد، الگوی شما باید کوچکتر از اندازه واقعی بدن باشد تا پارچه روی اندام کش بیاید و فیکس شود.
-
محاسبه دقیق: برای پارچه غواصی استاندارد، معمولاً بین ۲ تا ۴ درصد آزادی منفی در عرض الگو (دور سینه، کمر و باسن) لحاظ میشود. یک طراح حرفهای ابتدا “درصد کشش پارچه” (Stretch Percentage) را تست میکند و سپس الگو را سایز میکند. اگر این محاسبه انجام نشود، لباس پس از دوخت گشاد و شل خواهد ایستاد.
۲. تکنیکهای پیشرفته برش در تولید انبوه
برش پارچه غواصی در تیراژ بالا چالشهای خاص خود را دارد.
-
جلوگیری از فیوز شدن لبهها: در برشهای صنعتی با قیچی برقی (Electric Cutter)، اصطکاک تیغه با الیاف پلیاستر گرما تولید میکند. این گرما میتواند باعث ذوب شدن و چسبیدن لبههای چندین لایه پارچه به هم شود. راه حل حرفهای، استفاده از کاغذ جداکننده بین لایهها یا کاهش سرعت تیغه و تیز کردن مداوم آن است.
-
چیدمان الگو (Marker Making): در استفاده حرفهای پارچه غواصی، به دلیل قیمت نسبتاً بالای پارچه، چیدمان الگو باید با کمترین پرتی (Zero Waste) انجام شود. نرمافزارهای طراحی الگو (CAD) میتوانند قطعات را به گونهای بچینند که از فضای بین انحناها استفاده شود، اما باید مراقب بود که راه و بیراه پارچه تغییر نکند، زیرا کشسانی طول و عرض غواصی متفاوت است.
۳. تنظیمات تخصصی ماشینآلات (Differential Feed)
مهمترین ابزار برای دوخت حرفهای پارچههای کشی، سردوز (Overlock) و میاندوز است. اما نکته کلیدی، تنظیم “دیفرانسیل” (Differential Feed) است.
-
مشکل موج افتادن: اگر دو ردیف دندانه کارپیشبر چرخ با سرعت یکسان حرکت کنند، پارچه غواصی حین دوخت کش میآید و لبه درز موجدار (Lettuce Edge) میشود (مگر اینکه این افکت را عمداً بخواهید).
-
تنظیم حرفهای: برای داشتن درزی صاف، باید ضریب دیفرانسیل را روی عددی بالاتر از ۱ (مثلاً ۱.۵ یا ۲) تنظیم کنید. این کار باعث میشود دندانههای جلویی پارچه را بیشتر هل دهند و پارچه کمی جمع شود تا کشیدگی حاصل از فشار پایه جبران شود.
۴. تکنیکهای چاپ سابلیمیشن (Sublimation Printing)
یکی از جذابترین بخشهای استفاده حرفهای پارچه غواصی، قابلیت چاپپذیری فوقالعاده آن است.
-
چرا سابلیمیشن؟ پارچه غواصی معمولاً بالای ۹۰٪ پلیاستر دارد. در چاپ سابلیمیشن، جوهر در دمای بالا تبدیل به گاز شده و با مولکولهای پلیاستر پیوند میخورد.
-
نتیجه: طرح چاپ شده جزئی از تار و پود پارچه میشود. برخلاف چاپهای پلاستیکی که ترک میخورند، این چاپ هرگز پاک نمیشود، رنگدهی ندارد و با کشیدن پارچه، طرح دفرمه نمیشود. بسیاری از برندهای ورزشی برای تولید لگینگهای طرحدار از این روش روی پارچه غواصی سفید خام استفاده میکنند.
۵. دوختهای تزئینی و ساختاری (Structural Seams)
در استفاده حرفهای، درزها فقط برای وصل کردن نیستند؛ آنها بخشی از دیزاین هستند.
-
درزهای برجسته (Flatlock): در لباسهای ورزشی حرفهای از چرخهای فلتلاک استفاده میشود که درز را کاملاً تخت میکند تا پوست ورزشکار را اذیت نکند و در عین حال به عنوان یک خط تزئینی روی لباس دیده میشود.
-
پایپینگ (Piping) یا مغزیدوزی: استفاده از مغزیدوزیهای رنگی (نوار باریک بین درز) در پارچه غواصی، هم به لباس ساختار و ایستایی میدهد و هم خطوط برش را برجسته میکند. این تکنیک در کتها و گرمکنهای ورزشی بسیار لوکس به نظر میرسد.
۶. لبهدوزیهای مدرن (Finishing Techniques)
طراحان حرفهای میدانند که لبه پایین لباس (Hem)، امضای کار است.
-
تکنیک لبه خام (Raw Edge): همانطور که قبلاً اشاره شد، غواصی ریش نمیشود. در استایلهای آوانگارد، طراحان لبهها را بسیار دقیق و لیزری برش میدهند و بدون توگذاری رها میکنند. این کار باعث میشود ضخامت لبه لباس کم شود و ریزش زیباتری داشته باشد.
-
نواردوزی (Binding): برای یقه و حلقه آستین، استفاده از نوار اریب از جنس خودِ پارچه غواصی (یا پارچه کشی نازکتر) تمیزترین روش است. این نوار باید با کشش مناسب دوخته شود تا یقه “لق” نزند.
۷. آسترکشی و لاییکاری (Interfacing)
آیا در استفاده حرفهای پارچه غواصی نیاز به لایی داریم؟ معمولاً خیر، اما برای قسمتهایی مثل یقه کت، سجاف دکمه یا جیبهای فیلتابی، نیاز به استحکام داریم.
-
لایی مناسب: هرگز از لایی چسبهای معمولی و خشک استفاده نکنید. باید از “لایی حریر کش” (Stretch Fusible Interfacing) استفاده کنید که همزمان با پارچه کش بیاید. جهت کشش لایی باید دقیقاً با جهت کشش پارچه هماهنگ باشد، وگرنه روی لباس حباب ایجاد میشود.
۸. کنترل کیفیت نهایی (QC)
در خط تولید حرفهای، آخرین مرحله قبل از بستهبندی، کنترل کیفیت است. برای محصولات غواصی موارد زیر چک میشود:
-
تست بازگشت درز: درزها با دست کشیده میشوند تا اطمینان حاصل شود که صدای پاره شدن نخ نمیآید (نشانه کشش نخ مناسب).
-
بررسی پرز: سطح پارچه زیر نور چک میشود تا از عدم وجود زدگی یا پرز مطمئن شوند.
-
تطابق رنگ: قطعات مختلف لباس نباید سایه روشن (Shading) داشته باشند.
جمعبندی
استفاده حرفهای پارچه غواصی ترکیبی از هنر طراحی و علم مهندسی است. تسلط بر مفاهیمی مثل آزادی منفی در الگو، تنظیم دیفرانسیل چرخ، چاپ سابلیمیشن و انتخاب لایی مناسب، مرز بین یک دوزنده معمولی و یک تولیدکننده حرفهای را مشخص میکند. این پارچه پتانسیل بالایی برای خلق آثار ارزشمند و گرانقیمت دارد، به شرطی که زبان آن را بلد باشید و با ابزار مناسب با آن رفتار کنید.
مجموعه faraparcheh با تأمین پارچههای غواصی با استانداردهای صادراتی، همراه شماست تا کیفیت تولیدات خود را به سطح جهانی برسانید.
اگر به دنبال ایدههای جدید برای طراحی هستید، پیشنهاد میکنیم مقاله راهنمای استفاده پارچه غواصی را مطالعه کنید تا الهام بگیرید.
سوالات متداول
۱. چرا در دوخت صنعتی غواصی از نخ ترویرا استفاده میشود؟ در چرخهای سردوز صنعتی، معمولاً نخ زیر (لوپر) را از جنس ترویرا (نخ پفکی) انتخاب میکنند. این نخ خاصیت پوشانندگی بالایی دارد، بسیار نرم است (پوست را اذیت نمیکند) و انعطافپذیری درز را افزایش میدهد.
۲. بهترین دما و زمان برای چاپ سابلیمیشن روی غواصی چقدر است؟ این پارامترها بسته به نوع کاغذ و جوهر متفاوت است، اما معمولاً دمای ۲۰۰ درجه سانتیگراد به مدت ۴۰ تا ۶۰ ثانیه برای پارچه غواصی ضخیم ایدهآل است تا جوهر کاملاً به عمق الیاف نفوذ کند.
۳. چگونه زیپ مخفی را روی پارچه غواصی بدوزیم که موج نیفتد؟ قبل از دوخت زیپ، حتماً محل زیپ را با یک نوار لایی حریر باریک (۱ سانتیمتری) لاییکشی کنید. این کار جلوی کش آمدن پارچه هنگام دوخت زیپ را میگیرد و نتیجه کار کاملاً صاف و حرفهای خواهد بود.
۴. آیا میتوان پارچه غواصی را پلیسه کرد؟ بله، پارچه غواصی به دلیل داشتن پلیاستر، قابلیت “پلیسه شدن حرارتی” را دارد و خط اتوی پلیسه را برای همیشه حفظ میکند. البته این کار باید توسط دستگاههای صنعتی و در دمای کنترل شده انجام شود.